Nierozwiązane akta sprawy: czym jest gra kryminalna w teczce i gdzie zagrać, także za darmo

Nierozwiązane akta sprawy to gra kryminalna, w której nikt nie prowadzi Was za rękę. Dostajecie teczkę z zeznaniami, notatkami i dowodami, a na końcu musicie sami wskazać sprawcę. Wyjaśniamy, co jest w takiej teczce, jak się w nią gra, ile to trwa i co naprawdę dostaniecie, jeśli szukacie wersji za darmo.

Nierozwiązane akta sprawy to nazwa, pod którą w Polsce szuka się gier kryminalnych w formie teczki z dokumentami. Pomysł jest prosty: dostajecie materiały ze śledztwa, które utknęło w martwym punkcie, i to Wy macie je zamknąć. Nie ma planszy, pionków ani kostki. Jest papier, trochę czasu i pytanie na końcu: kto to zrobił i jak to udowodnić.

Takie gry są dziś w pudełkach, w plikach PDF do wydrukowania i w wersjach online. Poniżej wyjaśniamy, czym się różnią, jak wygląda rozgrywka i na co uważać, zanim wybierzecie pierwszą sprawę. Mówimy też uczciwie, czego spodziewać się po wersji za darmo.

Nierozwiązane akta sprawy: co to za gra

To gra detektywistyczna, w której całą fabułę poznajecie z dokumentów. Czytacie protokoły przesłuchań, notatki służbowe, raporty techników, listy i wycinki z gazet. Każdy dokument coś mówi, ale żaden nie mówi wszystkiego. Rozwiązanie wynika z tego, co się ze sobą nie zgadza: godziny w jednym zeznaniu, drobnego szczegółu w drugim, rachunku w trzecim.

W grach tego typu nie ma prowadzącego ani losowości. Wygrywacie wtedy, gdy Wasza odpowiedź zgadza się z rozwiązaniem ukrytym w osobnej kopercie albo pliku. Można grać w pojedynkę, we dwoje albo w małej grupie, bo wszyscy grają po tej samej stronie: przeciwko sprawie, a nie przeciwko sobie.

Nazwa „nierozwiązane” jest częścią fabuły. Sprawa w grze została kiedyś odłożona na półkę, a Wy otwieracie ją na nowo. Po angielsku ten sam gatunek znany jest między innymi z serii Unsolved Case Files i stąd też biorą się wyszukiwania w rodzaju „unsolved case files po polsku”.

Co jest w aktach sprawy

Zawartość zależy od wydawcy, ale w dobrej grze kryminalnej w formie akt powtarza się kilka elementów:

• wprowadzenie do sprawy: krótka notatka, co się stało, kiedy i gdzie, oraz jakie pytanie macie rozstrzygnąć,
• protokoły przesłuchań: zeznania świadków i podejrzanych, czasem kilka wersji tej samej osoby,
• dokumenty z miejsca zdarzenia: raporty techników, szkice, listy obecności, rachunki, rozkłady jazdy,
• materiały pomocnicze: arkusze do notatek, oś czasu, tabela podejrzanych,
• podpowiedzi: najlepiej stopniowane, żeby można było podejrzeć tylko jeden krok, a nie od razu całe rozwiązanie,
• rozwiązanie: w zaklejonej kopercie albo osobnym pliku, z wyjaśnieniem, z których dokumentów wynikało.

Pudełkowe gry dodają często przedmioty: zdjęcia na błyszczącym papierze, bilety, klucze, mapy. Wersje do druku stawiają na tekst i dokumenty, bo to one niosą śledztwo.

Jak grać w grę kryminalną w formie akt

Zasady mieszczą się w kilku zdaniach, a cała trudność leży w czytaniu. Tak wygląda śledztwo krok po kroku:

1. Przeczytajcie wprowadzenie i pytanie końcowe. Od początku wiecie, na co macie odpowiedzieć, więc czytacie dokumenty pod tym kątem.
2. Przejrzyjcie wszystkie akta raz, bez notowania. Pierwsze czytanie służy temu, żeby poznać ludzi i miejsca.
3. Zbudujcie oś czasu. Wypiszcie godziny z każdego zeznania. Większość spraw rozstrzyga się na tym, kto był gdzie i kiedy.
4. Szukajcie sprzeczności. Zaznaczajcie miejsca, w których dwa dokumenty mówią co innego. Tam zwykle leży rozwiązanie.
5. Wykluczajcie po kolei. Łatwiej udowodnić, że ktoś nie mógł tego zrobić, niż od razu wskazać sprawcę.
6. Zapiszcie odpowiedź, zanim otworzycie rozwiązanie. Z uzasadnieniem, na których dokumentach się opieracie.

Jeśli utkniecie, sięgnijcie po jedną podpowiedź, a nie od razu po rozwiązanie. Więcej o samej metodzie piszemy w tekście o zagadkach kryminalnych z odpowiedziami, gdzie można ją przećwiczyć na krótkich sprawach.

W ile osób i ile trwa śledztwo

Większość gier w formie akt jest pomyślana dla jednej do czterech osób. Samemu gra się wolniej, ale spokojnie. We dwoje jest najwygodniej: jedna osoba czyta na głos, druga pilnuje osi czasu, potem się zamieniacie. W czwórkę warto podzielić dokumenty i co jakiś czas zbierać się przy stole, żeby opowiedzieć sobie, co kto znalazł. Przy większej grupie część osób zaczyna się nudzić, bo nie ma czego czytać.

Czas zależy od objętości akt. Krótkie sprawy na kilka stron zajmują pół godziny. Pełne śledztwo na kilkadziesiąt stron to zwykle 2–3 godziny, a największe pudełkowe gry potrafią zająć cały weekend. Dobrze, jeśli wydawca podaje czas i liczbę stron wprost, bo to najlepszy wskaźnik tego, na co się piszecie.

Pudełko, PDF czy wersja online

Wszystkie trzy formy opierają się na tych samych aktach, ale różnią się tym, jak do Was trafiają.

• Pudełko przychodzi pocztą i ma przedmioty, które miło wziąć do ręki. Minusy: trzeba czekać na przesyłkę, a po jednej rozgrywce zostaje na półce, bo raz rozwiązanej sprawy nie rozwiązuje się drugi raz.
• Gra kryminalna do druku w PDF jest u Was od razu po zakupie. Drukujecie akta i arkusze, rozkładacie na stole, a rozwiązanie czeka w osobnym pliku. Dobrze sprawdza się jako prezent w ostatniej chwili. Jak to zrobić, żeby się nie pogubić, opisaliśmy w tekście o grze detektywistycznej do druku.
• Wersja online działa w przeglądarce albo aplikacji. Jest wygodna, ale akta czyta się na ekranie, co przy kilkudziesięciu stronach bywa męczące, zwłaszcza we dwoje przy jednym laptopie.

Jeśli nie wiecie, co wybrać, zacznijcie od formy, w której będzie Wam wygodnie czytać przez dwie godziny. Porównanie większej liczby rodzajów gier znajdziecie w tekście o grach detektywistycznych dla dorosłych.

Nierozwiązane akta sprawy za darmo: co naprawdę dostaniecie

Pełnej, dopracowanej sprawy na kilkadziesiąt stron za darmo raczej nie znajdziecie, bo jej przygotowanie to miesiące pracy. Za to wielu wydawców udostępnia mniejsze sprawy na próbę. To dobry pomysł, zanim wydacie pieniądze: po pół godzinie wiecie, czy taki sposób grania Wam odpowiada.

Na co patrzeć w darmowej sprawie:

• czy ma prawdziwe rozwiązanie z uzasadnieniem, a nie tylko „zgadnij, kto”,
• czy da się ją rozwiązać z samych dokumentów, bez zgadywania,
• czy wydawca uczciwie mówi, że to mniejsza wersja, i czym różni się od pełnej.

Uważajcie też na wyniki wyszukiwania. Pod hasłem „nierozwiązane akta sprawy za darmo” pojawiają się również serwisy o prawdziwych, niewyjaśnionych zbrodniach. To zupełnie inna rzecz niż gra, o czym niżej.

My w Zimnych Aktach robimy tak: Sprawa 000 „Sprawa pensjonatu” (sygn. 1996/Z/031) jest za darmo, przychodzi na adres e-mail i jest wprost mniejszą wersją. Zaginięcie w pensjonacie „Pod Jodłami” w lutym 1996 roku, 6 stron akt, trzy osoby w sprawie, 20–30 minut, jeden albo dwoje graczy, bez zdjęć. Pełne śledztwa to Sprawa 001 „Sprawa tartaku” (sygn. 1997/K/318), noc z 13 na 14 listopada 1997 roku w zakładzie drzewnym, i Sprawa 002 „Sprawa profilu” (sygn. 1991/K/58), noc z 5 na 6 marca 1991 roku w hotelu, pokój 214. Obie mają po 30 stron akt, sześcioro podejrzanych, 2–3 godziny gry dla jednej do czterech osób i kosztują po 39 zł. Każda to pięć plików PDF: akta do druku, wersja na ekran, arkusze, stopniowane podpowiedzi i zaklejone rozwiązanie. Sprawy nie łączą się ze sobą, więc możecie zacząć od dowolnej.

Fikcja, a nie prawdziwe śledztwo

W grach kryminalnych w formie akt sprawy są wymyślone, nawet jeśli wyglądają jak prawdziwe dokumenty z komendy. To ważne z dwóch powodów. Po pierwsze, autor może ułożyć sprawę tak, żeby dało się ją rozwiązać uczciwie, z samych akt. Prawdziwe śledztwa rzadko są tak uprzejme. Po drugie, grając, nie grzebiecie w czyimś prawdziwym nieszczęściu.

Niektórzy wydawcy piszą, że ich sprawy są „oparte na prawdziwych wydarzeniach”. Jeśli wolicie tego unikać, sprawdzajcie opis przed zakupem. Nasze sprawy są w całości fikcyjne, choć osadzone w realiach lat 90.: z maszynopisem, listą obecności i telefonem na korytarzu.

Jak wybrać pierwszą sprawę

Przed zakupem sprawdźcie pięć rzeczy. Jeśli wydawca nie podaje którejś z nich, to już jest jakaś informacja.

• Liczba stron akt: powie Wam więcej o czasie gry niż jakikolwiek opis.
• Liczba graczy: szukajcie przedziału, w którym mieści się Wasza grupa, a nie tylko górnej granicy.
• Podpowiedzi: stopniowane są lepsze niż jedna koperta z rozwiązaniem.
• Forma: pudełko na prezent z wyprzedzeniem, PDF na dziś wieczór, online, jeśli nie macie drukarki.
• Wersja próbna: jeśli jest, zacznijcie od niej.

Na pierwszy raz dobrze sprawdza się sprawa z jedną zbrodnią, jednym miejscem i niewielką liczbą osób. Łatwiej wtedy zobaczyć, jak działa metoda, a przy kolejnej sprawie możecie sięgnąć po coś bardziej zawiłego.

Najczęstsze pytania