Filmy detektywistyczne: 15 tytułów na jesienny wieczór, przy których zgadujecie razem z detektywem

Dobre filmy detektywistyczne mają jedną wspólną cechę: przez półtorej godziny myślicie, że wiecie, kto to zrobił, a potem okazuje się, że nie. Wybraliśmy 15 tytułów na jesienne wieczory, od klasycznych zagadek z Poirotem po polskie kryminały, i podzieliliśmy je według nastroju. Na końcu jest sposób, żeby oglądać je jak śledztwo.

Jest czwartek, za oknem ciemno już o szóstej, a Wy od kwadransa przewijacie listę filmów i nie możecie się zdecydować. Filmy detektywistyczne rozwiązują ten problem lepiej niż cokolwiek innego, bo mają wbudowaną zabawę: zgadujecie razem z bohaterem, kto zabił, a na końcu okazuje się, czy mieliście rację.

Wybraliśmy 15 filmów, które dobrze oglądać jesienią we dwoje albo ze znajomymi. Podzieliliśmy je według nastroju: klasyczne zagadki, kino noir, współczesne whodunit, tytuły mroczne, lżejsze i polskie. Wszystkie są fikcją, bez historii o prawdziwych zbrodniach. Przy części filmów zaznaczamy, czy uważny widz ma szansę wskazać sprawcę przed detektywem.

Najlepsze filmy detektywistyczne z klasyczną zagadką

To filmy, w których wszystko kręci się wokół pytania „kto?”. Zamknięta grupa podejrzanych, jedno miejsce i detektyw, który na końcu zbiera wszystkich w jednym pokoju.

Morderstwo w Orient Expressie (1974)

Reżyseria Sidney Lumet, według powieści Agathy Christie. Pociąg utyka w zaspie, w jednym z przedziałów ktoś ginie, a Herkules Poirot ma przed sobą kilkunastu pasażerów i żadnej drogi ucieczki. Wzorcowy przykład zagadki w zamkniętym miejscu. Da się zgadnąć, jeśli uważnie słuchacie przesłuchań.

Śmierć na Nilu (1978)

Reżyseria John Guillermin, Poirota gra Peter Ustinov. Rejs parowcem po Nilu, młoda para w podróży poślubnej i pasażerowie, z których prawie każdy miał powód, żeby coś się stało. Film długi i spokojny, idealny na leniwy wieczór.

Świadek oskarżenia (1957)

Reżyseria Billy Wilder, znowu według Agathy Christie. Tym razem śledztwo toczy się na sali sądowej, a stary adwokat broni mężczyzny oskarżonego o morderstwo. Kryminał sądowy z zakończeniem, o którym długo się rozmawia. Przy jego zwrocie akcji mało kto trafia.

Gosford Park (2001)

Reżyseria Robert Altman. Angielska posiadłość w latach 30., weekend polowania, państwo na górze i służba na dole. Morderstwo pada dopiero w połowie filmu, a zagadkę rozwiązuje ktoś zupełnie inny niż policja. Dobry wybór dla tych, którzy lubią dużo postaci i dialogi.

Kino noir: detektyw w kapeluszu

Mniej zagadki, więcej nastroju. Deszcz, papierosy, cynizm i detektyw, któremu nikt nie mówi prawdy.

Sokół maltański (1941)

Reżyseria John Huston, w roli prywatnego detektywa Sama Spade'a Humphrey Bogart. Wszyscy szukają cennej figurki sokoła, a każdy kłamie o tym, po co mu ona. Klasyk czarno-białego kina, krótki i szybki.

Chinatown (1974)

Reżyseria Roman Polański, Jack Nicholson jako detektyw J.J. Gittes. Los Angeles w latach 30., sprawa zdrady małżeńskiej, która okazuje się czymś znacznie większym. Film gęsty i niepokojący, lepszy na spokojny wieczór niż na imprezę.

Współczesne filmy detektywistyczne z zagadką do rozwiązania

Nowe filmy, które wracają do starej formuły: grupa podejrzanych, jeden detektyw i dużo humoru.

Na noże (2019)

Reżyseria Rian Johnson. Słynny autor kryminałów umiera w noc swoich 85. urodzin, a detektyw Benoit Blanc, grany przez Daniela Craiga, przesłuchuje jego skłóconą rodzinę. Świetny film na wieczór ze znajomymi. Da się zgadnąć, choć film kilka razy zmienia zasady gry.

Glass Onion: Film z serii Na noże (2022)

Reżyseria Rian Johnson. Benoit Blanc trafia na grecką wyspę miliardera, który urządza dla przyjaciół grę w morderstwo. Lżejszy od pierwszej części, pełen drobnych wskazówek, które widać dopiero przy drugim seansie.

Mroczne filmy kryminalne detektywistyczne

Na wieczór, kiedy macie ochotę na coś cięższego. Nie na pierwszą randkę i nie przed snem.

Siedem (1995)

Reżyseria David Fincher. Dwóch detektywów, młody i stary, tropi zabójcę, który każdą zbrodnię wiąże z jednym z siedmiu grzechów głównych. Film bardzo mroczny, z jednym z najbardziej znanych zakończeń w kinie.

Labirynt (2013)

Reżyseria Denis Villeneuve, w rolach głównych Hugh Jackman i Jake Gyllenhaal. W małym miasteczku znikają dwie dziewczynki, a ojciec jednej z nich zaczyna działać na własną rękę. Długi, ciężki, bardzo dobrze napisany. Wskazówki są na ekranie od początku.

Zaginiona dziewczyna (2014)

Reżyseria David Fincher. W piątą rocznicę ślubu znika żona, a wszystkie podejrzenia padają na męża. Film o tym, jak wygląda śledztwo z perspektywy mediów i sąsiadów, z historią, która w połowie wywraca się do góry nogami.

Lżejsze kryminały z przymrużeniem oka

Kiedy chcecie zagadki, ale bez ciężaru.

Sherlock Holmes (2009)

Reżyseria Guy Ritchie, Robert Downey Jr. jako Holmes i Jude Law jako Watson. Wiktoriański Londyn, bijatyki, wybuchy i dedukcja pokazywana w zwolnionym tempie. Bardziej przygoda niż zagadka, ale świetnie się ogląda.

Nice Guys. Równi goście (2016)

Reżyseria Shane Black. Los Angeles w latach 70., Russell Crowe i Ryan Gosling jako para niezbyt zdolnych detektywów szukających zaginionej dziewczyny. Komedia kryminalna, przy której śmieje się cała kanapa.

Filmy detektywistyczne polskie

Dwa tytuły, które pokazują, że polski kryminał nie musi udawać amerykańskiego.

Ziarno prawdy (2015)

Reżyseria Borys Lankosz, ekranizacja powieści Zygmunta Miłoszewskiego. Prokurator Teodor Szacki, grany przez Roberta Więckiewicza, prowadzi śledztwo w Sandomierzu, gdzie zbrodnia budzi stare legendy i uprzedzenia. Klimat małego miasta, dużo rozmów i wolne tempo.

Pokot (2017)

Reżyseria Agnieszka Holland i Kasia Adamik, według powieści Olgi Tokarczuk. W Kotlinie Kłodzkiej giną kolejni myśliwi, a mieszkająca samotnie w górach Janina Duszejko ma własną teorię, kto za tym stoi. Bardziej dramat kryminalny niż klasyczna zagadka, za to z niezwykłą bohaterką.

Jak oglądać kryminał jak śledztwo

Zwykły seans łatwo zamienić w grę. Wystarczy kartka i długopis dla każdego:

1. Wypiszcie podejrzanych. Po pierwszych 20 minutach każde z Was notuje, kto może być sprawcą.
2. Zapisujcie wskazówki. Drobne rzeczy, które kamera pokazuje dłużej niż trzeba: przedmiot na stole, spojrzenie, godzina na zegarze.
3. Zatrzymajcie film przed rozwiązaniem. Kiedy detektyw zbiera wszystkich w jednym pokoju, naciśnijcie pauzę.
4. Każde zapisuje swój typ z uzasadnieniem. Jedno zdanie: kto i dlaczego.
5. Oglądajcie dalej i liczcie punkty. Punkt za dobrego sprawcę, drugi za dobry powód.

Najlepiej działa to przy klasycznych zagadkach z pierwszej i trzeciej grupy. Przy filmach noir i mrocznych lepiej po prostu dać się wciągnąć.

Po filmie: własne śledztwo

Jeśli po seansie zostanie Wam ochota na zagadkę, której nikt nie rozwiąże za Was w ostatniej scenie, możecie sięgnąć po śledztwo na papierze. W Zimnych Aktach tworzymy fikcyjne sprawy w plikach PDF, osadzone w Polsce lat 90. Na próbę jest bezpłatna Sprawa 000 „Sprawa pensjonatu” (sygn. 1996/Z/031), wysyłana na e-mail: mniejsza wersja, 6 stron akt, trzy osoby w sprawie, 20–30 minut, bez zdjęć. Na cały wieczór są Sprawa 002 „Sprawa profilu” (sygn. 1991/K/58), noc w hotelu i opinia biegłego z dwunastoma tezami do sprawdzenia, oraz Sprawa 001 „Sprawa tartaku” (sygn. 1997/K/318), jedna noc w zakładzie drzewnym. Obie mają po 30 stron akt, sześcioro podejrzanych, 2–3 godziny gry dla jednej do czterech osób i kosztują po 39 zł. Sprawy nie łączą się ze sobą, więc możecie zacząć od dowolnej.

Film i śledztwo można też połączyć w jeden długi wieczór: najpierw krótki seans, potem akta. Jak zaplanować taki wieczór we dwoje, piszemy w tekście o randce w domu, a więcej pomysłów bez ekranu znajdziecie w tekście o jesiennych wieczorach. Jeśli szukacie prezentu dla kogoś, kto takie filmy kocha, zajrzyjcie do listy prezentów dla fana kryminałów.

Najczęstsze pytania